"Keşke vadideki çiçek gibi olabilseydim"
Kierkegaard
Sosyal medya gürültüsü var. Elimizde tek başına tuttuğumuz, tutunduğumuz telefonlarda bile sanal gürültüden kaçamıyoruz. Sosyal mecralar her kulvarda siyasetçisinden sanatçısına, influencerından akademisyenine, gazetecisinden instamomlara yalnız kendi sesi, kendi görüntüsü, kendi yaşamının bencil gürültüsünü dayatan profillerin mutluluk, haz ve başarı şovlarıyla dolu. Sürekli her şeyin en iyisine layık, sıra dışı başarılara imza atan, yaptıkları işlerle dünyayı ve insanlığı kurtaran, rakiplerine kapanmaz farklar atan ve tabii ki kıskanılan kişiler olduklarını iddia ediyorlar.
Bu ilkel rekabet sisteminde seyirci kalmanın ezeli mağlubiyetinde kalmak istemeyen, geç kalmışlığın telaşında birçok insan da bu sanal çarka dahil olup katılmak, var olmak, sınırsızca var olmak (paylaşmak) istiyor. Çünkü artık sosyal medyada like almayan şeyin değeri yokmuş gibi. Çünkü bu gösteri ve gösteriş çağında like yeni bir para birimine, takipçi sayısı ise yeni bir itibar ölçüsüne dönüşmüş durumda. Ve parası kadar konuşanlar gibi "like" ve takipçi sayısı kadar itibar görüp başarılı addediliyor insanlar. Peki, böylesine gürültülü varoluşların sanal mecrasında insan kendi sesini nasıl duyacak?
Gürültülü varoluş: Egoist kişisel gelişimcilik
Egoist kişisel gelişimciliğe has gürültülü varoluşlar, gürültülü başarılar, gürültülü özgüvenler de var. Ve bu egoist kişisel gelişimcilik modası, başarıperestlik ve tetiklediği vahşi rekabet hırsında ruhsal, incelik ve estetik zevkleri yeterince gelişmemiş olanlara has bir ruh gürültüsü var. Hırs, bir ruh çirkinliği. Hırs; yaşamın bütün estetiği ve ahengini mahveden bir berbat ruh gürültüsü. Egoist kişisel gelişimcilik; mutluluğu, hazzı, parayı, konforu ve başarıyı hayatın merkezine yerleştiren, insanı giderek kendi hayatının tek müşterisi hâline getiren bir yaşam anlayışına dönüştü. Sosyal medya ve iş ortamları hırsından başka bir şeyi olmayan güç, başarı, terfi, makam, yetkiye adeta tapınan profillere dolu.
En sıradan rutini bile "dünyayı kurtarıyorum" pozlarında sunmak, sürekli gündem olmak için polemikler ve suni gündemler üretmek, bir şekliyle sahip olunan statü ve itibarın sembollerini göze sokmak, her fırsatta "beni göreceksiniz" dayatması yapmak. Çünkü bu anlayış; görülmek, onaylanmak, hayranlık uyandırmak ve başkalarının bakışında kendine bir değer inşa etmek arzusundan başka bir şey vadetmiyor. Oysa dünya tarihi insanlığı için sayısız eşsiz şeyler başarmış insanlarla dolu. Ki dünyada her meslek kulvarında sayısız büyük başarılara imza atan bilim adamları, mühendisler, cerrahlar, askerler, istihbaratçılar, sivil savunmacılar vs. vs. sayısız meslek mensubu var. Bir kısmı gizli kahraman olarak öldü, isimlerini, hikâyelerini dahi bilmiyoruz. Çünkü PR zekâsı, çok başarılı biriymiş gibi gözükme hileleri, hızlıca yükselme becerisi büyük bir avantaj gibi görünür oysa uzun vadede kalıcı bir itibar vermez. Çünkü gerçek özgüven, gerçek aşk, gerçek zenginlik, gerçek başarı bağırmaz. Büyük başarıların gösterisi olmaz; "tesiri" olur.
Popüler kişisel gelişimciliğin buhranı
Odağı yalnızca kendisinde, yalnız kendi ekseninde dönen; yalnız kendi mutluluğu, hazzı ve başarısıyla meşgul, kendisini âdeta bir şirket gibi yöneten bir kişisel gelişim modası var uzun zamandır. "Yalnız ben. Yalnız benim isteğim. Yalnız benim beklentim" diyen. Ölümüne haklı, ölümüne alacaklı; ölümüne acil ve kusursuz hizmet beklentili, insanî hiçbir zaafa, hataya ve gecikmeye tahammülü olmayan bir insan modeli.
Her şeyi kendi ihtiyaçları, kendi hakları ve kendi beklentileri üzerinden okuyan bu bakışın kaçınılmaz sonuçları da talep ve şikâyet. Peki, insan odağını neden yalnızca talep ve şikâyete harcar? Neden dikkatimizin bu kadar büyük bir kısmını da dünyanın gerçek ve büyük meselelerine, nitelikli ve güzel mevzular yerine hayatımıza temas eden küçük aksaklıklara ve kişisel hesaplara ayırırız? Çünkü şikâyet de bir dikkat biçimidir. İnsan neyi sürekli görüyorsa, zamanla onun etrafında yaşamaya başlar.
Bütün motivasyonu şikâyet etmek olan insanlar var. Bir tür hayattan intikam alma şekli, insanlara bedel ödetme, kendini güçlü ve yaptırım uygulatan konumda göre görme arzusu... Baktığı her şeyde bir sorun, aksaklık ve yaptırım görmesi gereken bir maraz tespit eden, bütün dünyanın kendisine karşı, kendisiyle uğraştığını vehmeden, nihayetinde marazın ve şikâyetin kendisine dönüşen ölümüne memnuniyetsiz korkunç bir kısır döngü. Yaşamda kendiliğinden akan, bazen aksak, bazen yavaş, bazen kusurlu ama büyülü her tür güzelliğin "insani" olan her şeyin bozguncusu bir bakış kusuru. Her şeyde bir aksaklık, kusur, kötülük, art niyet görmek... Oysa her şeyden şikayetçi insan; en önce kendi hayatının cezası oluyor.
"Egonun düşmana ihtiyacı vardır. Çünkü kendini farklı ve üstün hissetmek ister..." diyor R. Şanal. Çoğu insanın bitmez tükenmez nefreti ve düşman arzusunun nedeni bundan. Kendilerini üstün ve farklı hissetmek için kullanışlı, besili, güçlü düşmanlar arıyorlar kendilerine. Tam da bu yüzden her tür husumet ve düşmanlık bağına karşılıksız kalıp kendi yoluna bakmak en zarif bilgelik. Çünkü kötüyle gereksiz her mesai ve münasebet; potansiyel güzelliklerin ömrünü eksiltiyor... Dünyanın en büyük ziyanı: Zamanın muadili yok, vaktin telafisi yok. Uçup gidiyor elinizden öylece. Ne kadar haklı gerekçeleriniz dahi olsa gereksiz, kötücül, pespaye durum, olay ve insanlara verdiğiniz her bir dakika değerli, önemli ve güzel zamanınızdan yiyor. Güzelin istihkakını israf ediyor. Güzellikleri hiç uğruna harcamak; ne büyük ziyan.
Bakış ve dikkat boykotu
Kişisel gelişim bombardımanın fersah fersah ötesinde hakiki bir mesele Filistin Soykırımı ve kolektif boykot bilinci bize tüketimin de bir tercih, bir tavır ve bir mesaj taşıyabileceğini gösterdi. Peki ya bakışımız? Dikkatimiz? Kimleri görünür kıldığımız, kimleri büyüttüğümüz ve kimlere zaman ayırdığımız? İşte tam bu noktada bakış ve dikkat boykotu yapabiliriz. Hayatındaki her mutluluğu, hazzı, gücü, parayı, konforu ve en sıradan gelişmeyi bile büyük bir başarı gösterisi gibi sunanlara bakışımızı ve dikkatimizi israf etmek yerine, dünyanın gerçek meselelerine, gerçek gündemine ve gerçek insanlarına çevirebiliriz. Hayatını, emeğini ve zamanını gerçekten önemli şeyler için ortaya koyan insanların hakiki gündemine. Oralarda gerçekten can dayanmaz şekilde gürültülü yahut gürültüsüz bir bilgelikte bambaşka hakiki gündemler var çünkü.
Gürültüsüz bir varoluş: İçine açan insan
Kierkegaard, Kırdaki Zambak ve Gökteki Kuş kitabında; kırdaki zambak ve gökteki kuşun o kendiliğinden, sessiz ve bilgece varoluşundan bahseder: ''Kuş susar ve sabırla bekler; o her şeyin kendi vaktinde olacağını bilir veya daha doğrusu buna kesinlikle inanır, kuş bu yüzden sabırla bekler; ama gününü ve saatini bilmenin üstüne vazife olmadığını da bilir, onun için susar.'' Bu gürültülü zamanlarda insanın içine doğru bir kuşun kendiliğinden varoluşu gibi sessiz, gösterişsiz ve bilgece bir varoluşu seçmesinin sayısız zorluğu var. Çünkü çağın başarı ölçütleri bizi sürekli dışarıya çağırıyor: Kariyer, akademik başarı, para, statü, görünürlük, öne çıkma, sürekli daha çekici, daha başarılı, daha güçlü görünme kaygısına. Koşturmacanın, rekabetin ve sürekli kendini ispat etme telaşının içinde var olmayı hep dışa doğru, sesli ve seyircili zannetmeye başlıyoruz. Alkış yoksa, taltif yoksa, tribün yoksa, sahne yoksa hiç var olmamışız gibi hissetmek; modern zamanın en ihtişamlı yanılgısı. Oysa insanın varlığı ona kimse bakmıyorken de vardır; kimse alkışlamıyorken de. Varlığını hiç kimse bilmiyorken de. Hatta belki insanın kendisiyle kurduğu en sahici ilişki, ona kimsenin bakmadığı yerdedir.
Oysa içine açmak da vardır. Tıpkı lale gibi içine doğru açan çiçekler de vardır. Demek ki insan için yalnızca dışa doğru değil içe doğru, içine doğru bir varoluş imkânı da vardır. "İçine Açan İnsan" tam olarak bunu kastediyor: İnsanın kendi içine, kendi özüne doğru kendi ritminde, kendi ahenginde ve kendi vaktinde kanatlanmasını. Çünkü her insanın bir çiçek açma zamanı vardır; tohumuna, toprağına, mevsimine ve ona verilenlere göre. O hâlde başarı nedir? Milyonlarca takipçi, pahalı mülkler, yüksek makamlar, prestijli unvanlar, alkışlar, ödüller ya da dışarıdan bakıldığında sükseli görünen bir hayat mı?
Dezavantajlı bir hayata doğabiliriz. Zekâmız, yeteneklerimiz, imkânlarınız, bütün varlık sermayemiz değil vasat, ortalamanın altında bile olabilir. Herkes kendi hayatını ona verilmiş olan noktadan daha ileriye taşıyabilir. Eğer bir başarı varsa bu sonuç değildir, skor değildir. O sürecin ve o süreci göze almanın kendisidir. Çünkü başarı, insanın kendisi olmaya cesaret etmesidir. Bazen kaybetmeyi, bazen tökezlemeyi, bazen başaramamayı, bazen dibin dibine vurmayı göze alarak. Görünür başarılar alkışlar, taltifler, ödüller getirir evet. Ama gerçek başarılar, gerçek mutluluk sessizdir.
O yüzden artık şaşalı hikayeler yazmak kadar hikâyemizin sonunu da düşünmek gerekiyor. Öldüğümüzde ardımızda ne bırakacağız? Evlatlar, mülkler, herkesi birbirine düşürecek yüklü bir banka hesabı, bir daha bedenimize hiç değemeyecek şık ve pahalı eşyalar, polemikler, husumetler, lakırdılar, bitimsiz bir dünya kavgası ve telaşı mı? Bizden geriye ne kalacak? İnsanların zihninde, eş dostun kalbinde ve hatta sosyal medya hesabımızdan bizden geride ne kalacak? Kombin videoları, şuh selfieler, dünyada gezdiğimiz yerlerin fotoğraf albümü mü? Sahi, bizden geriye ne kalacak? Ömrünüzün sonunda, hikâyemizin sonunda hayatımızın hakiki ve son seyircisi kim olacak?
"Kıyamet günü Yaratıcı 'ya anlamlı ve onurlu bir hikâye anlatabilmeliyim" demişti Ayşe Şasa. Son nefesimizde, ömrün son dakikalarında "içime sinen bir hayat yaşadım" demiş olmanın ferahlığı... Yaşamak bu. Hakiki başarı bu. Yaşamak başarısı bu. Başkalarının gözleri için yaşadığımız bu dünyada içimizin birkaç sahici, samimi şahidi dostlar ve bütün ömrümüzün tek şahidi olan varlığın huzuruna ardımızda ne bırakmak istiyorsak öyle yaşayarak çıkmak. Belki de ideal yaşam tasavvuru budur. Motivasyonunu başkalarının gözlerinden değil kendi vicdanının şahitliğinden alan ve yerin yüzünde değil kendi içinde bir cennet büyütmek. İçine açmak sanatı başka nedir ki?
